Sàng lọc độc tính dẫn hướng và nhận diện glycosid trong cặn chiết xuất cành khô rụng lá từ cây trúc đào (Nerium oleander L.) thu hái ở Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.54939/1859-1043.j.mst.111.2026.88-94Từ khóa:
Trúc đào Nerium oleander L.; Mô hình Allium cepa L.; Sàng lọc dẫn hướng độc tính; TLC–MS/MS; Glycosid tim.Tóm tắt
Nghiên cứu thực hiện sàng lọc độc tính dẫn hướng dựa trên mô hình rễ Allium cepa L. kết hợp phân tích hóa học. Theo đó, cao chiết ethanol thô (CEE) từ cành khô rụng lá của cây trúc đào (Nerium oleander L.) thu hái tại Việt Nam được đánh giá bằng ba phương pháp (A, B và AB) cho giá trị TU phản ánh độc tính thấp với tác động chủ yếu là ức chế sinh trưởng rễ; trong đó phương pháp AB cho đáp ứng ổn định nhất (EC₅₀ ≈ 433 µg/mL; TU = 0,231), được lựa chọn để sàng lọc các phân đoạn tiếp theo. Phân bố lỏng–lỏng cao CEE thu được các phân đoạn HF, CF và EAF, trong đó EAF thể hiện độc tính cao nhất (TU = 0,50). Phân đoạn EAF này tiếp tục được sắc ký cột, thử định tính màu và phân tích TLC–MS/MS, qua đó xác định oleandrin và adynerin là hai glycosid tim chủ yếu, với adynerin chiếm ưu thế, phù hợp với kết quả sàng lọc độc tính. Sự kết hợp giữa sàng lọc độc tính nhanh trên rễ hành và phân tích TLC–MS/MS cho thấy đây là cách tiếp cận tiềm năng trong nhận dạng định hướng độc chất từ dịch chiết Nerium oleander L., góp phần làm cơ sở cho các nghiên cứu về độc tố sinh thái cũng như quản lý rác thải thực vật từ loài cây độc này.
Tài liệu tham khảo
[1]. M. A. Sacco et al., “Human Deaths Related to Oleander Poisoning: A Review of the Literature”, Toxins, vol. 17, no. 3, p. 115, (2025).
[2]. El Faiz et al., “Assessment of Biodegradation of Oleandrin during Co-Composting of Nerium oleander L. Wastes”, Compost Science & Utilization, vol. 23, no. 1, pp. 35–46, (2015).
[3]. D. Nicuță, L. Grosu, O. I. Patriciu, R. E. Voicu, I. C. Alexa, “The Allium cepa Model: A Review of Its Application as a Cytogenetic Tool for Evaluating the Biosafety Potential of Plant Extracts”, Methods and Protocols, vol. 8, no. 88, pp. 1–28, (2025).
[4]. J. A. Tarkowska, “Effect of Water Extract from Leaves of Nerium oleander L. on Mitosis”, Acta Societatis Botanicorum Poloniae, vol. 40, no. 4, pp. 623–630, (1971).
[5]. N. B. Çilesizoğlu et al., “Qualitative and Quantitative Phytochemical Screening of Nerium oleander L. Extracts Associated with Toxicity Profile”, Scientific Reports, vol. 12, no. 21422, pp. 1–17, (2022).
[6]. N. T. Vung, L. A. Hao, V. D. Loi, B. T. Xuan, N. T. T. Lan, “Chiết xuất, phân lập một số hợp chất từ vỏ thân cây trúc đào (Nerium oleander L.)”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học Y Dược, vol. 32, no. 2, pp. 52–57, (2016) (in Vietnamese).
[7]. S. Tongur, H. Atmaca, “A Battery of Simple Bioassays for Domestic and Industrial Wastewater Treatment Plants in Konya, Turkey”, Sustainability, vol. 16, no. 1, p. 316, (2024).
[8]. J. Ying, F. Wang, Y. Luan, W. Yao, “HPLC-MS/MS Determination of Oleandrin and Adynerin in Blood with Solid Phase Supported Liquid-Liquid Extraction”, Medicinal Plant, vol. 9, no. 3, pp. 5–8, (2018).
